فیستول مقعدی “Anal Fistula” یکی از شایع ترین بیماری های مقعدی یا نشیمنگاهی می باشد. به طور کلی فیستول به علت ارتباط و اتصال غیرطبیعی میان دو بافت یا ارگان بدن به وجود می آید. این ارتباط غیر طبیعی به شکل یک کانال یا مجرا به سطح پوست می رسد. در فیستول مقعدی این ارتباط غیرطبیعی میان بافت های ناحیه ی مقعد رخ می دهد. تنها راه درمان قطعی این بیماری پیچیده عمل جراحی یا لیزر فیستول می باشد که با توجه به هزینه لیزر فیستول و مزایای آن نسبت به روش سنتی جراحی، اغلب پزشکان لیزر را پیشنهاد می کنند. درمان فیستول با لیزر به شکل سرپایی و تنها یک بار انجام می شود و به همین دلیل هزینه های جانبی بیهوشی و بستری شدن، نقاهت و یا درمان مجدد را برای بیمار نخواهد داشت. در این مقاله از ونک لیزر با ما همراه باشید تا بیشتر با فیستول مقعدی آشنا شوید.
فیستول مقعدی چیست؟
فیستول مقعدی به انگلیسی Anal fistula؛ در اثر اتصال میان دیواره های مخاط درونی کانال مقعد و پوست ناحیه مقعد به وجود می آید. این اتصال به شکل یک تونل بسیار باریک و غیرطبیعی در قسمت انتهایی راست روده به وجود می آید و یک سر آن به قسمت خارجی پوست باز می شود. قسمت بیرونی این کانال در سطح پوست کاملا قابل مشاهده است. این عارضه مقعدی بسته به محلی که در آن ایجاد شده است به انواع زیر دسته بندی می شود:
- فیستول اکسترا اسفنکتریک
- فیستول سوپر اسفنکتریک
- فیستول ترانس اسفنکتریک
- فیستول اینتر اسفنکتریک
- فیستول زیر مخاطی
مطالعه بیشتر : روشهای عمل فیستول
آیا فیستول خطرناک است؟
فیستول مقعدی معمولاً یک وضعیت اورژانسی و تهدید کننده فوری برای جان فرد محسوب نمی شود. اما یک بیماری جدی و مزمن است که در اغلب موارد بدون درمان پزشکی بهبود پیدا نمی کند. اگر درمان نشود، می تواند درد شدید و مداوم ایجاد کرده، باعث عفونت های دائما در حال عود (آبسه) شود و در بلندمدت عوارضی مثل بی اختیاری مدفوع یا در موارد نادر و مزمن، حتی سرطان را به دنبال داشته باشد.
چرا درمان نکردن فیستول مقعدی خطرناک است؟
در صورتی که بیمار با بی توجهی به زندگی روزانه خود ادامه دهد، میتواند در گذر زمان دچار عوارض خطرناکی مانند موارد زیر شود:
- عفونت و آبسه های مکرر: مسیر فیستول ممکن است بسته شده و همین موضوع چرخه ای از تشکیل مداوم آبسه را ایجاد کند. این آبسه ها بسیار دردناک هستند و معمولاً نیاز به تخلیه دارند.
- گسترش عفونت: عفونت می تواند به بافت های اطراف سرایت کند و در موارد شدید وارد جریان خون شود. این وضعیت ممکن است به سپسیس منجر شود که یک عارضه جدی و تهدید کننده زندگی میباشد.
- بی اختیاری مدفوع: اگر مسیر فیستول از عضلات اسفنکتر عبور کند یا در روند درمان به این عضلات آسیب وارد شود، احتمال بروز بی اختیاری وجود دارد.
- پیچیده تر شدن مسیر فیستول: در صورت بی توجهی، ممکن است شاخه های جدید و پیچیده تری ایجاد شود که درمان را سخت تر و طولانی تر می کند.
- افزایش ریسک سرطان: گرچه بسیار نادر است، اما التهاب مزمن و طولانی مدت ناشی از فیستول درمان نشده می تواند خطر بروز سرطان مقعد را افزایش دهد.
علائمی که نباید در صورت بروز آنها را نادیده بگیرید:
- درد مداوم و ضربان دار که معمولاً هنگام نشستن یا حرکت شدیدتر می شود
- ترشح بدبو و مداوم (چرک یا خون) از سوراخی در نزدیکی مقعد
- تب، لرز یا احساس خستگی که می تواند نشانه تشکیل آبسه جدید باشد
اگر چنین علائمی وجود داشته باشد، مراجعه به پزشک برای ارزیابی و شروع درمان ضروری است؛ چون تاخیر در اقدام درمانی معمولاً شرایط را پیچیده تر می کند.
علائم فیستول مقعدی
بسته به اینکه فیستول در چه مرحله ای قرار دارد و چقدر پیشرفت کرده است علائم و نشانه های فیستول می تواند برای هرد فرد متفاوت باشد. شایع ترین علائم فیستول مقعدی عبارتند از:
- وجود التهاب در اطراف مقعد که به علت عفونت و چرک ناشی از تخریب بافت های اطراف مقعد به وجود می آید.
- احساس درد مقعدی شدید و نبض دار در اطراف مقعد که با تغییر حالت و نشستن بیشتر می شود.
- خروج ترشحات چرکی و گاهی بدبو و خون آلود از اطراف ناحیه مقعد.
- ایجاد آبسه های مکرر در مقعد.
- تب ناشی از عفونت فیستول.
- بی اختیاری در دفع مدفوع و گاز روده
- وجود سوراخ قابل رویت در ناحیه ی فیستول.
با مشاهده هر کدام از علائم بالا بهتر است که سریعا برای معاینه بیشتر به پزشک مراجعه کنید. علائم و نشانه های فیستول مقعدی با علائم سایر بیماری های مقعدی و گوارشی مشابه است به همین دلیل بهتر است که برای تشخیص دقیق تر حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.
مطالعه بیشتر : درمان فیستول مقعدی با دارو
علت بوجود آمدن فیستول مقعدی
فیستول در حالت کلی ناشی از آبسه مقعدی است. در اغلب موارد آبسه در اثر انسداد غدد ناحیه مقعد به وجود می آید. معمولا از هر 4 نفری که به آبسه مقعدی مبتلا می شوند اگر تحت درمان قرار نگیرند، 2 نفر به فیستول مبتلا میشوند. درمان آبسه مقعدی بسیار ساده بوده و در مطب پزشک به وسیله یک عمل سرپایی انجام میشود. سایر علل به وجد آمدن فیستول مقعدی در زنان و مردان شامل:
- بیماری دیورتیکولیت
- بیماری کرون
- هیدرآدنیت چرکی
- عوارض ناشی از انجام عمل جراحی در ناحیه مقعد
- بیماری های جنسی نظیر سیفلیس و ایدز
- سرطان رکتوم و کولون
- یبوست و اسهال
- هموروئید
- بیماری التهابی لگن و عفونت لگن
در برخی موارد ممکن است فیستول در بارداری ایجاد شود که علت آن معمولا وجود آبسه قبل از بارداری یا تغییرات هورمونی این دوران است.
مطالعه بیشتر: تفاوت فیستول و آبسه مقعدی چیست
تشخیص فیستول مقعدی
در اغلب موارد با یک معاینه فیزیکی و بررسی علائم پزشک می تواند فیستول مقعدی را تشخیص دهد. اما گاهی تخشیص این بیماری می تواند چالش برانگیز باشد و پزشک برای تایید تشخیص انجام برخی از آزمایش ها را توصیه کند. برخی از آزمایش هایی که برای تشخیص فیستول مقعدی استفاده می شوند شامل:
- پروب فیستول
- آنوسکوپی
- سونوگرافی
- ام آر آی
- پروکتوسکوپی
به نقل قول از clevelandclinic:
An anal fistula looks like a hole in the skin near your anus. The hole is actually the outermost portion of the tunnel, which connects to the abscess inside
ترجمه: فیستول مقعدی مانند سوراخی در پوست نزدیک مقعد شما است. سوراخ در واقع خارجی ترین قسمت تونل است که به آبسه داخل متصل می شود.
منبع: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14466-anal-fistula
برای مشاهده عکس فیستول کلیک کنید
روشهای درمان فیستول مقعدی
بسیاری از افراد به دنبال درمان گیاهی فیستول هستند، اما باید بدانید که در اغلب موارد برای درمان فیستول مقعدی نیاز به جراحی می باشد. معمولا اگر فیستول خود به خود درمان شود عود می کند. با این حال، اگر فیستول ناشی از بیماری التهابی روده باشد و عفونی نشده باشد، گهگاه با درمان دارویی بهبود می یابد. باید به این نکته توجه داشت که فیستول مقعدی به تنهایی با استفاده از آنتی بیوتیک ها درمان نمی شود. برخی از رایج ترین روشهای درمان فیستول عبارتند از:
- لیزر فیستول مقعدی: لیزر فیستول شامل وارد کردن فیبر لیزری به داخل فیستول از خارج و عبور آن به دهانه داخل راست روده است. سپس لیزر فعال می شود و فیستول را مهر و موم می کند.
- فیستولوتومی: در این روش جراح دهانه داخلی فیستول را برش می دهد، بافت عفونی را خراش داده و خارج می کند و سپس تونل را صاف می کند و در جای خود بخیه می زند.
- پر کردن فیستول با چسب یا پلاگین: در این دو روش دهانه داخلی فیستول بسته می شود. سپس پزشک تونل فیستول را با ماده ای پر می کند که بدن به مرور زمان آن را جذب می کند.
- ستون: این روش شامل قرار دادن یک بخیه یا نوار لاستیکی (seton) در فیستول است که به تدریج سفت می شود. این ستون به فیستول اجازه می دهد تا بهبود یابد و خطر بی اختیاری را کاهش می دهد.
- فلپ پیشرفت اندورکتال: در این روش جراح بافت عفونی اطراف دهانه داخلی فیستول مقعدی را برش می دهد. سپس این سوراخ را با پایین کشیدن یک فلپ از بافت سالم از داخل راست روده بالای آن می پوشانند.
- لیفت فیستول: لیفت یک درمان دو مرحله ای است که در آن ابتدا ستون در تونل فیستول قرار می گیرد و به مرور زمان آن را وادار به گشاد شدن می کند. چند هفته بعد، جراح بافت عفونی را برمی دارد و دهانه فیستول داخلی را می بندد.
مطالعه بیشتر: درمان فیستول به روش vaaft
عوارض فیستول مقعدی
در اغلب موارد فیستول مقعدی بدون درمان از بین نمی رود. اگر فیستول برای مدت زمان طولانی درمان نشود می تواند منجر به عوارض جدی شود. برخی از عوارض فیستول عبارتند از:
- عفونت مداوم
- گسترش فیستول
- سرطان مقعد
- عود آبسه و فیستول
مطالعه بیشتر: فیستول مقعدی در کودکان
پیشگیری از فیستول مقعدی
فیستول از جمله بیماری هایی است که بیشتر به عنوان یک عارضه و بیماری ثانویه ایجاد می شود و به همین علت کنترل و پیشگیری از برخی عوامل ایجاد آن ممکن نیست. بهترین راه پیشگیری درمان بیماری های زمینه ای است که می توانند منجر به ایجاد فیستول مقعدی شوند مانند آبسه مقعدی. با رعایت یک نکات ساده زیر گاهی اوقات میتوان از ایجاد فیستول جلوگیری کرد:
- نوشیدن آب کافی به میزان 8 الی 9 لیوان در طول روز
- رژیم غذایی سرشار از منابع غذایی غنی از فیبر مثل میوه ها و سبزیجات
- انجام منظم ورزش
- پرهیز از روابط جنسی پرخطر
- کاهش حجم وعده های غذایی در طول روز
- اجتناب از تمیز کردن مکرر مقعد
- درمان سریع و زودهنگام بیماری هایی مانند یبوست، اسهال و انواع بیماری های گوارشی زمینه ساز فیستول
سوالات متداول در مورد فیستول مقعدی
محل دقیق فیستول بین کانال مقعد و پوست بیرونی اطراف مقعد می باشد.
درد فیستول یک درد ثابت و ضربان دار است که ممکن است هنگام نشستن، حرکت کردن، مدفوع یا سرفه بدتر شود.
مردان بیشتر از زنان در معرض ابتلا به فیستول قرار دارند. همچنین افرادی که سابقه آبسه مقعدی و بیماری التهابی روده دارند، افرادی که نقص ایمنی دارند و افردای که عفونت های مقاربتی دارند بیشتر ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.
فیستول مقعدی ممکن است ناشی از سرطان باشد، اما باید در نظر داشت که فیستول ناشی از سرطان بسیار نادر است.
فیستول مقعدی به ندرت کشنده است اما میتواند منجر به عوارض جدی و خطرناکی مانند عفونت مداوم و حتی سرطان مقعد شود به همین دلیل نباید آن را بدون درمان رها کرد.