عمل جراحی شقاق مقعدی، به ویژه روش اسفنکتروتومی داخلی جانبی (Lateral Internal Sphincterotomy – LIS)، برای درمان شقاق های مزمن و دردناک مقعدی استفاده می شود که با روش های غیرجراحی مانند کرم ها، تغییر رژیم غذایی و درمان های موضعی بهبود نمی یابند.
این عمل با قطع بخشی کوچک از عضله اسفنکتر داخلی مقعد باعث کاهش اسپاسم عضله، افزایش جریان خون و تسریع روند بهبود زخم می شود و نرخ موفقیت بالایی دارد.
موارد لازم برای انجام جراحی شقاق:
- شقاق مزمن با طول مدت بیش از ۶ هفته
- درد شدید مقعدی
- شقاق هایی که پس از درمان های پزشکی یا غیرجراحی مجدداً عود می کنند
برای مشاهده عکس بیماری شقاق مقعدی کلیک کنید
کی نیاز به عمل جراحی شقاق است؟
جراحی شقاق مقعدی (معمولاً اسفنکتروتومی داخلی جانبی) زمانی ضروری می شود که شقاق های مزمن مقعدی پس از ۶ تا ۸ هفته درمان های خانگی و غیر تهاجمی مانند مکمل های فیبری، نشستن در وان آب گرم (سیتز بات)، تغییر سبک زندگی و داروهای موضعی بهبود پیدا نکنند.
این عمل برای افرادی که درد شدید مقعدی، خونریزی مداوم یا عود مکرر شقاق دارند توصیه می شود.
شرایطی که جراحی شقاق لازم است:
- مزمن بودن شقاق:
شقاق بیش از ۶ تا ۸ هفته طول کشیده و احتمال بهبود خود به خودی آن کم است.
- شکست درمان های محافظه کارانه:
علائم همچنان باقی می مانند حتی پس از تغییرات سبک زندگی، مصرف نرم کننده های مدفوع یا کرم های موضعی مثل نیتروگلیسیرین یا مسدود کننده های کانال کلسیم.
- شدت علائم:
درد غیرقابل تحمل یا خونریزی شدید که کیفیت زندگی بیمار را تحت تأثیر قرار می دهد.
- عود مکرر:
شقاق هایی که به طور موقت بهبود می یابند اما دوباره و مکرراً ظاهر می شوند.
- بروز عوارض:
تشکیل پوست اضافه (skin tag)، زائده های بیرون زده یا در موارد نادر عفونت.
چه زمانی درمان های غیرجراحی کافی نیستند؟
وقتی شقاق مقعدی مزمن (anal fissure) بیش از ۶–۸ هفته با درمان های اولیه مثل رژیم غذایی پرفیبر، حمام نشیمن گرم (sitz baths)، نرم کننده های مدفوع و داروهای موضعی یا تزریق بوتاکس بهبود نمی یابد، معمولاً لازم می شود به جراحی شقاق نیاز شود. در این موارد، طبق دستورالعمل های بالینی معتبر، بهترین انتخاب جراحی برای این بیماران اسفنکتروتومی داخلی جانبی (Lateral Internal Sphincterotomy – LIS) است که با کاهش تنش عضله اسفنکتر داخلی باعث تسکین درد، بهبود جریان خون و تسریع التیام فیشر می شود و معمولاً نتایج بسیار موثری دارد. جراحی زمانی توصیه می شود که درد شدید و مداوم، خونریزی رابطه مند به عارضه و عدم پاسخ به درمان های محافظه کارانه دیده شود، یا اگر فیشر مکرراً عود کند؛ در چنین زمان هایی انتخاب جراحی می تواند کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهبود دهد و از عوارض طولانی مدت جلوگیری کند، ضمن اینکه قبل از انجام آن باید وضعیت بی اختیاری کنترل روده ارزیابی شود تا خطرات احتمالی کاهش یابد.
انواع روش های عمل جراحی شقاق
وقتی درمان های غیر جراحی شقاق مزمن مثل بوتاکس، کرم های موضعی یا داروهای خوراکی نتوانند درد، اسپاسم عضله یا روند بهبود زخم را بهبود دهند، گزینه درمان جراحی شقاق مقعدی مطرح می شود که هدف اصلی آن کاهش اسپاسم عضله اسفنکتر داخلی مقعد و افزایش جریان خون برای تسهیل التیام است. موثرترین و شناخته شدهترین روش در این زمینه اسفنکتروتومی داخلی جانبی (Lateral Internal Sphincterotomy – LIS) است که با قطع بخش کوچکی از عضله اسفنکتر باعث شل شدن عضله، کاهش فشار مقعد و تسریع بهبود فیشر می شود. در نتیجه بر اساس منابع بالینی معتبر به عنوان استاندارد طلایی جراحی شقاق مزمن شناخته میشود. (emedicine.medscape.com)
اسفنکتروتومی داخلی جانبی شقاق
اسفنکتروتومی داخلی جانبی (LIS) یک عمل جراحی کم تهاجمی و اغلب سرپایی است که برای درمان شقاق های مزمن مقعدی استفاده می شود. در این روش، جراح یک برش کوچک و کنترل شده در عضله اسفنکتر داخلی مقعد ایجاد می کند تا اسپاسم عضله کاهش یابد، درد تسکین پیدا کند و جریان خون به محل زخم افزایش یابد و روند بهبود فیشر سریع تر شود.
هدف جراحی
درمان شقاق مزمن مقعدی که با روش های محافظه کارانه مانند کرم ها، تغییر سبک زندگی و درمان های دارویی بهبود نیافته است.
مکانیزم عمل
با قطع بخش پایینی عضله اسفنکتر داخلی، فشار بالای عضله (اسپاسم) که مانع بهبود فیشر است کاهش می یابد و شرایط برای ترمیم زخم فراهم می شود.
میزان موفقیت
این عمل بسیار مؤثر است و اکثر بیماران طی چند روز پس از جراحی کاهش درد قابل توجهی تجربه می کنند.
انواع روش های زیر مجموعه اسفنکتروتومی:
- روش باز (Open): زخم برای بهبود باز گذاشته می شود.
- روش بسته یا زیرجلدی (Closed/Subcutaneous): برش بسیار کوچک روی پوست ایجاد می شود.
مراحل انجام جراحی LIS
- آمادگی و بیهوشی: بیمار در وضعیت لیتوتومی یا طاق باز قرار گرفته و بی حسی موضعی در ناحیه یا عمومی اعمال می شود.
- معاینه: جراح معاینه مقعد انجام می دهد و از آنوسکوپ برای مشاهده دقیق فیشر استفاده می کند.
- ایجاد برش: یک برش کوچک شعاعی در لبه جانبی آنودرم (معمولاً سمت چپ) ایجاد می شود.
- شناسایی عضله: عضله اسفنکتر داخلی بین عضلات داخلی و خارجی مقعد شناسایی می شود.
- قطع عضله: جراح یک سوم پایینی عضله اسفنکتر داخلی را بلند کرده و برش می دهد.
- کنترل خونریزی: هرگونه خونریزی احتمالی کنترل میشود.
- ترمیم زخم: معمولاً زخم باز گذاشته شده تا با بهبود ثانویه (Secondary Intention) التیام یابد و خطر عفونت کاهش پیدا کند.
جراحی شقاق با لیزر: مزایا و تفاوت با روش سنتی
جراحی شقاق با لیزر یک روش کم تهاجمی و سرپایی است که از پرتوی انرژی بالا برای بستن رگ های خونی و از بین بردن بافت آسیب دیده استفاده می کند. این روش بدون درد زیاد و بدون نیاز به بخیه انجام می شود و در مقایسه با جراحی سنتی، دوره نقاهت کوتاه تر، خطر عفونت کمتر و ریسک بی اختیاری کمتر دارد.
مزایای کلیدی جراحی شقاق با لیزر
- درد و خونریزی کمتر: لیزر شقاق مقعدی به طور همزمان رگ های خونی و انتهای عصبی را می بندد، بنابراین بیماران درد و خونریزی بسیار کمتری نسبت به روش های سنتی تجربه می کنند.
- بهبود سریع و بازگشت سریع به کار: اکثر بیماران ظرف ۳ تا ۵ روز می توانند به فعالیت های روزمره و کار خود بازگردند، در حالی که در جراحی سنتی این زمان هفته ها طول می کشد.
- کاهش ریسک بی اختیاری: لیزر بسیار دقیق است و آسیب به عضلات اسفنکتر مقعد را به حداقل می رساند، بنابراین احتمال بی اختیاری مدفوع کاهش می یابد.
- بدون بخیه و کاهش خطر عفونت: به دلیل عدم نیاز به بخیه و اثر ضد عفونی کننده لیزر روی بافت، خطر عفونت بعد از عمل کاهش می یابد.
- نرخ موفقیت بالا و بازگشت کم بیماری: عمل شقاق با لیزر در مقایسه با روش های سنتی، میزان عود بیماری را به حداقل می رساند.
بدانید: هزینه درمان شقاق مقعدی با لیزر
تفاوت با جراحی سنتی
- روش درمان: جراحی سنتی معمولاً شامل برش و برداشت بافت با تیغ جراحی و نیاز به بخیه است، در حالی که لیزر از پرتو نور متمرکز برای از بین بردن بافت آسیب دیده استفاده می کند.
- دقت عمل: لیزر امکان درمان متمرکز و دقیق را فراهم کرده و تنها بافت آسیب دیده را هدف قرار می دهد.
- مدت بستری در بیمارستان: جراحی لیزری معمولاً سرپایی انجام شده و بیمار همان روز مرخص می شود. در حالی که جراحی سنتی ممکن است نیاز به بستری طولانی تر داشته باشد.
- نوع بیهوشی: جراحی با لیزر اغلب تنها به بی حسی موضعی یا نخاعی نیاز دارد، در حالی که جراحی سنتی معمولاً بیهوشی عمومی نیازمند است.
جراحی پیشرفته فلپ مقعدی (Advanced Anal Flap – AAF) برای شقاق مزمن
روش های پیشرفته فلپ مقعدی، مانند فیشرکتومی همراه با پیشرفت فلپ آنوکوتانئوس (Anocutaneous Flap Advancement)، یکی از مؤثرترین درمان های حفظ کننده اسفنکتر برای شقاق مزمن مقعدی هستند و نرخ موفقیت آن ها تا ۹۸–۱۰۰٪ گزارش شده است. در این روش، با جایگزینی بافت آسیب دیده با بافت سالم و دارای خون رسانی مناسب، جریان خون در محل بهبود یافته، روند ترمیم تسریع می شود، درد کاهش یافته و ریسک بی اختیاری نسبت به روش سنتی اسفنکتروتومی جانبی داخلی کاهش می یابد.
نکات کلیدی درمان پیشرفته فلپ مقعدی :
- جزئیات روش جراحی: جراح ابتدا شقاق مزمن را برداشته (فیشرکتومی) و سپس نقص ایجاد شده را با فلپ پوستی یا مخاطی سالم و قابل حرکت از ناحیه نزدیک می پوشاند و آن را بخیه زده تا در جای خود تثبیت شود.
- حفظ عضله اسفنکتر: برخلاف اسفنکتروتومی داخلی جانبی (LIS) که عضله اسفنکتر را برش می دهد، تکنیک فلپ عضله اسفنکتر را حفظ کرده و خطر بی اختیاری دائمی و بدشکلی های مقعدی (Keyhole deformity) را به حداقل می رساند.
- موارد توصیه: این روش اغلب برای شقاقهای مزمن مقاوم به درمان توصیه می شود، به ویژه اگر بیمار ریسک بالای بی اختیاری گاز و مدفوع داشته باشد (مثلاً تون پایین اسفنکتر از قبل).
- نرخ موفقیت: مطالعات نشان می دهد که این روش نرخ موفقیت بسیار بالا (۹۸–۱۰۰٪) و عود کم دارد.
- دوران بهبود: بیماران معمولاً درد کمتر و روند بهبود سریع تر نسبت به دیگر روش های جراحی تجربه می کنند و بازگشت سریع به کار و فعالیت های روزمره امکان پذیر است.
